Vieiros

Sendo conscientes das grandes dificultades, hoxe máis ca nunca cómpre non perder a esperanza, é necesario seguir a traballar pola paz, ser artífices da paz, porque a paz é un ben de todas/os. Unha paz que vai alén da ausencia de violencia, que necesita da aplicación da xustiza, da erradicación da pobreza e do fomento da colaboración e da solidariedade entre todas as persoas.

Os conflitos armados en datos

A maioría dos conflitos armados que seguían activos durante o 2008 naceran entre os anos setenta e noventa. Dos 80 conflitos recollidos, un 25% remataron por medio dun acordo de paz e un 10% cun acordo de paz “imperfecto”, xa porque foi imposto ou porque tivo lagoas de consideración. En todo caso, cómpre salientar que algo máis dun terzo dos conflitos deste período finalizaron por medio dun acordo, quedando outro 18% en fase de resolución ou sen resolverse dun xeito definitivo. Os que non foron resoltos e permanecen vixentes supoñen case o 40% do total e, o que é máis significativo, só o 7,5% destes conflitos remataron a consecuencia da vitoria militar dunha das partes; noutras palabras, a grande maioría dos conflitos só se resolven grazas a negociacións, abrindo algún tipo de proceso que leve a sinatura dun acordo total.

Distribución dos conflitos

De observamos o mapa con atención, chegariamos a unha constatación: a desigual distribución territorial dos conflitos armados. Como xa indicamos, os dous continentes máis afectados polas conflitos son África e Asia, o que vén a coincidir coas zonas onde se sitúan os países máis empobrecidos. No continente africano destacan especialmente a zona austral e occidental e, sobre todo, os Grandes Lagos e África Central, coa grande desestabilización producida pola guerra na República Democrática do Congo e o conflito en Darfur (Sudán), que tamén ten repercusións no corno de África. Pola súa banda, en Asia destacan fundamentalmente dúas zonas: Oriente Medio, co conflito iraquí e o israelí-palestino, e a zona meridional, coa guerra en Afganistán e os múltiples conflitos abertos entre e dentro da India e Pakistán, así como os existentes en Nepal ou en Sri Lanka, este último de novo de actualidade a causa da ofensiva das tropas gobernamentais fronte á guerrilla separatista tamil. Polo que respecta a Europa e Asia Central, destacan os enfrontamentos nas exrepúblicas soviéticas, así como a realidade kurda (o PKK) en Turquía. E para América Latina monopoliza a atención o conflito en Colombia, con zonas do país que escapan do control do goberno.

Unha perspectiva sobre a situación actual

A Escola de Cultura de Pau da UAB, grazas o traballo do seu director Vicenç Fisas, presentou o Anuario 2008 de procesos de paz, onde a partir dun estudo sistemáticos dos distintos conflitos armados existentes, propoñen unhas orientacións xerais moi reveladoras da situación actual:

• Seguindo a tendencia de anos anos anteriores, en tres de cada catro conflitos existen espazos de negociación.
• A metade das negociacións presentan momentos de interrupción e crise, o que indica que hai que traballan con coidado e con realismo cando se logra un acordo, para que poda ser implementado de verdade.
• Os conflitos armados nos que existe unha intervención estranxeira (Afganistán ou Iraq, por exemplo), o logro de acordos é moito máis difícil que nos conflitos onde só actúan actores internos.
• O balanzo xeral até o 2008 e máis negativo que os anos anteriores, pois se lograron poucos acordos de paz e se complicaron as dinámicas dalgúns conflitos armados.
• Os últimos datos dispoñibles falan xa dunha poboación desprazada de case 25 millóns de persoas, destacando Sudán, Colombia e Iraq.
• Nos últimos dous anos están a xurdir novas diplomacias de negociación, coma Libia ou Indonesia, potenciando a tendencia a rexionalizar os esforzos de pacificación, sexa por proximidade xeográfica ou por compartir a mesma relixión.
• Os principais motivos de crises nas negociacións continuaron a ser os mesmos de anos anteriores: disidencias nos grupos armados nos momentos da negociación, a desconfianza nas institucións de mediación, a falta de garantías de seguridade para as persoas encargadas da negociación, ou as diferenzas no tratamento da axenda temática, unha vez iniciada as negociacións.
• Aínda que as mulleres son maioría nos movementos pola paz, paritarias nos centros de investigación para a paz e maioría, novamente, nas fases de rehabilitación posbélica, só representan o 4% das persoas que interveñen nas fases de negociación. Unha ínfima porcentaxe tanto para os equipos gobernamentais (agás Filipinas e Sri Lanka), negociadores de grupos armados e facilitadores de organizacións rexionais ou internacionais.
• Reafírmase a tendencia de que a maioría dos grupos armados actuais non basean a súa loita nunha ideoloxía política específica, senón pola conquista de espazos de poder político ou económico, sen pretender transformacións estruturais.
• A existencia de listas terroristas na UE e nos EE.UU. non serviron para finalizar os conflitos existentes, senón máis ben para dificultar algunhas negociacións que xa estaban en marcha.

Situación das negociacións a principios do 2008
Ben	Con dificultades	Mal	En exploración	Resoltas
Filipinas (MNLF) India (NSCN-IM) India-Pakistán RCA	Burundi (FNL) Colombia (ELN) Chad Chipre Filipinas (MILF) India (ULFA) Mali Nepal (Terai) Nixeria (Delta) Papúa Occidental RD Congo Sáhara Occidental Senegal (Casamance) Uganda Iemen	Armenia Azerbaixán Colombia (AUC) Filipinas (NPA) Israel-Palestina Xeorxia (Abjasia) Xeorxia (Osetia Sur) Iraq Kosovo Myanmar (KNU) Pakistán Somalia Sri Lanka Sudán (Darfur)	Afganistán Angola (FLEC) Etiopía (Ogadén) Myanmar (CNF) Myanmar (NLD) Níxer (MNJ) Tailandia (Sur)	Costa de Marfil Líbano